అమరకోశము శబ్దాది వర్గము

అమరకోశము  శబ్దాది వర్గము

శబ్దే నినాద నినద ధ్వని ధ్వాన రవ స్వనాః

స్వాన నిర్ఘోష నిర్ర్హాద నాద నిస్వాన నిస్వనాః

ఆర వారావ సంరావ  విరావాః

నినాదః, నినదః = మ్రోయునది నినాదము

ధ్వనిః, ద్వానః = ధ్వనించునది

రవః, స్వనః = రవము చేయునది

నిర్ఘోషః, నిర్ర్హాదః = అవ్యక్త శబ్దములు

నాదః = నదించునది

నిస్వాదః, నిస్వనాః = స్వన శబ్దము

రవః, ఆరావః, సంరావః, విరావః = రవమగు శబ్దములు

ఇవి పదిహేడున్ను మ్రోతకు పేర్లు

అథః మర్మరః

మర్మరః = మరమరమను శబ్దము కలుగును

కోకలు, ఆకులు మొదలగు వాని మ్రోత పేరు

భూషణానాం తు శిఞ్జితమ్

శిఞ్జితం = అస్ఫుతముగా మ్రోయునది

ఇది భూషణముల ధ్వనికి పేరు

నిక్వాణో నిక్వణః క్వాణః క్వణః క్వణన మిత్యపి

నిక్వాణః, నిక్వణః, క్వాణః, క్వణః, క్వణః =లెస్సగా పలుకునది

ఇవి ఐదున్ను వీణాది సకల వాద్యముల ధ్వనులకు పేర్లు

వీణాయాః క్వణితే ప్రాదేః ప్రక్వాణ ప్రక్వణాదయః

ప్రక్వాణః, ప్రక్వణః = మిక్కిలి మ్రోయునది

ఇవి రెండున్ను వీణాది ధ్వని పేర్లు

కోలాహలః కలకలః

కోలాహలః = కోలములు, వరాహములు వీటిని భయపరచునది

కలకలః = అవ్యక్తముగా పలుమారులు పలుకబడునవి

ఇవి రెండున్ను గుంపున పుట్టిన గొప్ప ధ్వనికి పేర్లు

తిరశ్చాం వాశితం రుతం

వాశితం = పలుకబడునది

రుతం = పలుకబడునది

ఇవి రెండున్ను మృగ పక్ష్యాదుల ధ్వనికి పేర్లు

స్త్రీ ప్రతిశ్రు త్ప్రతిద్వానే

ప్రతిశ్రుతిః = ఎదురుగా వినబడునది

ప్రతిద్వానః = ఎదురుగా పలుకుట

ఇవి రెండున్ను ప్రతిధ్వని పేర్లు

గీతం గాన మిమే సమే

గీతం , గానం = పాదబడునది

ఇవి రెండు పాట పేర్లు

ఇవి రెండునూ సమానార్ధకములు

శబ్దాది వర్గము సమాప్తము  తరువాత నాట్య వర్గము           

అమరకోశము వాగ్వర్గము

అమరకోశము వాగ్వర్గము

బ్రాహ్మీ తు భారతీ భాషా గీర్వా గ్వాణీ సరస్వతీ

బ్రాహ్మీ = బ్రహ్మ సంబంధమైనట్టిది

భారతీ = భరించునది, భరతుడనే ముని చేత ఈ లోకమునకు తేబడినది

భాషా = భాషింపబడునది

గీః = దీనిని పలుకుదురు, లెస్సగా పలుకునది

వాక్ = పలుకబడునది

వాణీ = పలుకబడునది

సరస్వతీ = బ్రహ్మ లోకమందు బ్రహ్మ వర్చస్సునాశ్రయించి నది రూపముగా ప్రవహించునది

ఇవి ఏడును వాగధి దేవత పేర్లు

వ్యాహార ఉక్తిర్లపితమ్ భాషితం వచనం వచః

వ్యాహార = పలుకబడునది

ఉక్తిః = పలుకబడునది

లపితం = పలుకబడునది

భాషితం = భాషింప బడునది

వచనం = పలుకబడునది

ఇవి ఐదును మాట్లాడుట పేర్లు

అపభ్రంశో ఽ పశబ్ద స్స్యాత్

అపభ్రంశః = సంస్కృతము నుంచి భ్రష్టమైనది

అపశబ్దః = భ్రష్టమైన శబ్దము

ఇవి రెండు అపశబ్దముల పేర్లు

శాస్త్రేశబ్దస్తు వాచకః

ప్రక్రుతి ప్రత్యయములచేత సంస్కృతమై అర్ధ వాచకమైన సుశబ్దము శబ్దమనబడును , అర్ధము నెరిగించునది, అర్ధము చెప్పునది

ఇది సంస్కృతమై అర్ధబోధకమైన శబ్దము పేరు

తిఙ్సుబన్తచయో వాక్యం క్రియా వా కారకాన్వితా

వాక్యం = పలుక దగినది ( తిఙ్సుబన్తచయస్య ఏకవాక్యతయా అర్ధవాచాకత్వాద్వాక్యం ) తిఙంత సమూహము గానీ, సుబంత సమూహము గాని వాక్యమనబడును.

          [తిఙంతానాం యధా “పచతి ఖాదతి మోదతే”

          సుబంతానాం యధా “ప్రకృతి సిద్ధ మిదం హి దురాత్మనా”]

ఒకానొక చోట క్రియ లేకుండిననూ ఆధ్యాహారముచేత క్రియ గలిగిన సుబంత సముదాయము వాక్యమనబడును

రామకృష్ణాది శబ్దములు సుబంతములు, భవతి, ఏధతే వంటి శబ్దములు తిఙంతములు

ఇది వాక్యము పేరు

శృతిః స్త్రీ వేద ఆమ్నాయ స్త్రయీ

శృతి = దీని చేత ధర్మాధర్మాదులు వినబడును

వేదః = దీని చేత ధర్మాధర్మములు ఎరుగుదురు

ఆమ్నాయః = పారంపర్యము చేత అభ్యసింపబడునది

ఇవి మూడున్ను వేదమునకు పేర్లు

ధర్మస్తూ తద్విధిః

ధర్మః = లోకములను ధరించునది, జనులచే బూనబడునది

ఇది వేదవిహితమైన కర్మకు పేరు

స్త్రియా మృక్సామ యజుషీ

ఋక్ = దేవతలు దీని చేత స్తోత్రము చేయబడుదురు

సామః = పాపమును నశింపజేయునది

యజుః = దేవతలు దీనిచేత పూజింపబడుదురు

ఇవి మూడును వరుసగా మూడు వేదముల పేర్లు

ఇతి వేదా స్త్రయ స్త్రయీ

వేదాస్త్రయః = ఈ వేదములు మూడును త్రయి యనబడును, మూడు వేదములు అవయవములుగా గలది, మూడు వేదముల ఏకీభావము

ఇది మూడు వేదముల సమూహము పేరు

శిక్షేత్యాది శృతే రఙ్గం

శిక్ష మొదలైనవి వేదమునకు అంగమనంబడును దీనిచేత అన్ని పదార్దములును పొందబడును

[ఇవి శిక్ష, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, నిరుక్త్తం, జ్యోతిషము, కల్పము]

శిక్ష = అకారాది వర్ణములయొక్క స్థాన విధాన ప్ర్రయత్నములను బోధించునది

వ్యాకరణం = దీని చేత శబ్దములు విశేషముగా వివరించి చెప్పబడును  

చందస్సు = పద్య వివేచకమైన శాస్త్రము

నిరుక్తం = వర్ణాగమమనియు, వర్ణవపర్యయమనియు నిది మొదలైన నిశ్చయముచేత చెప్పబడినది

జ్యోతిషం = గ్రహ, నక్షత్రముల ఉదాయాస్తమయాదుల ప్రతిపాదించునది

కల్పము = యుగాది బ్క్రియాల యందు సమర్ధమైనది

ఓంకార ప్రణవౌ సమౌ

ఓంకారం = సర్వ భూతములను రక్షించునది

ప్రణవః = మిక్కిలి స్తోత్రము చేయుట ప్రణవము, మిక్కిలి స్తోత్రము చేయబడునది

ఈ రెండును ఓంకారము పేర్లు

ఇతిహాసః పురావృత్తం

ఇతిహాసః = పారంపర్యోపదేశము దీని యందు కలదు

పురావృత్తం = నిబంధనప్రాయం

ఇవి ప్రాచీన చరిత్ర బోధక వ్యాస ప్రణీతములైన భారతాదుల పేర్లు

ఉదాత్తాద్యాస్త్రయ స్సర్వాః

ఉదాత్త అనుదాత్త స్వరితములనెడు మూడును స్వరములనబడును

స్వరాః = ఉచ్చరింపబడునవి, తమంత తామే ప్రకాశించునవి

ఉదాత్తః = మీద పలుకబడునది

అనుదాత్తః = తగ్గున పలుకబడునది

అన్వీక్షకీ డణ్డనీతి స్తర్క విద్యార్ధ శాస్త్రయోః

అన్వీక్షకీ = ప్రత్యక్షాగమముల చేత అవగతమై వస్తువునకు వెనుకకు మరలి విచారించుట

దండనీతిః = గ్లానిని కలిగించునది దండము సామ దానాది ఉపాయములలో నాల్గవ ఉపాయము దండము. అది దీని చేత ప్రధానముగా ప్రతిపాదించ బడుతున్నది

అర్దః = ప్రార్ధించబడుచున్నది కనుక అర్ధము అనగా భూ హిరణ్యాదికము

ఇవి అక్షపాదాది ప్రణీతమైన తర్క శాస్త్రమునకు, చాణక్యాది ప్రణీతమైన నీతి శాస్త్రమునకు పేర్లు

ఆఖ్యాయి కోపలబ్ధార్దా

ఆఖ్యాయిక = నాయక చరితము దీని చేత చెప్పబడును

ఉపలబ్దః = ఏ యుపాయము చేతనైనా ఎరుగబడిన అర్ధము కలిగినది.

సత్యమైన హర్ష చరిత్రము మొదలైన వాటి పేర్లు

పురాణం పంచ లక్షణం

[సర్గశ్చ ప్రతిసర్గశ్చ వంశో మన్వంతరాణి చ

వంశానుచరితం చేతి లక్షణానాం తు పంచకం]

పురాణము = పూర్వమైనది కనుక పురాణము

సర్గము, ప్రతిసర్గము, వంశము, మన్వంతరము, వంశానుచరితం అను ఐదు లక్షణములు కలది పురాణము

వ్యాసాది ప్రణీతమైన మత్స్య పురాణాదుల పేరు

ప్రబన్ధ కల్పనా కధా

ప్రబన్ధ కల్పనా = ప్రబంధము యొక్క రచించుట

కధా = రచింప బడునది

[ఉపరి కధ = సమర్ధుల చేత చెప్పబడిన బహునాయకుల కధ ఉపరి కధ

ఖండ కధ = భానుమత్యాది గ్రంధాంతరమందు ప్రసిద్ధమైన కధ మధ్యమము నందైనను, అంతమునందైనను ఏ ప్రబంధమునండు చెప్పబడియున్నదో ఆ కధ ఖండ కధ. ఉదా : భానుమతీ పరిణయము

ఉపకధ = అతి ప్రసిద్ధమైన కధాంతరము విచిత్రముగా ఎచ్చట చెప్పబడునో అది ఉపకధ ఉదా : చిత్రలేఖ

బృహత్ కధ = అంకములనెడు గురుతుల చేత చిహ్నితమై అద్భుతార్దములు కల్గి పిశాచ భాషా మాయమైన నరవాహనదత్తాదుల చరిత్రము బృహత్కధ యనబడును, ఉదా :  కాదంబరి ]   

ప్రవల్హికా ప్రహేళికా

ప్రవల్హిక = వీని యందు అభిమతార్ధము గూధముగా నుంచబడును

ప్రహేళిక = అభిప్రాయమును సూచింపజేయునది

ఇవి రెండును గూఢార్ధము గల ప్రబంధము పేర్లు

స్మృతిస్తు ధర్మసంహితా

స్మృతి = మహర్షుల చేత వేదార్ధ పర్యాలోచన పూర్వకముగా నిర్మించబడినది

ధర్మ సంహితా = ధర్మము దీని యందు మునులచే కూర్చబడినది

ఇవి రెండును మానవాది ధర్మ శాస్త్రముల పేర్లు

సమాహృతిస్తు సంగ్రహః

సమాహృతి = దీనిచేత అర్ధమొకచోటికి తేబడును, దీనిచేత అర్ధము సంక్షేపముగా గ్రహింపబడును

ఇది సంగ్రహించి వ్రాసిన అనేక గ్రంధముల సారాంశము పేరు

సమస్యా తు సమాసార్ధాః

సమస్యాః = దీని చేత సంక్షేపించ బడును

సమాసార్ధాః = సంక్షేపింపబడిన అర్ధము దీనియందు గలదు

ఇవి కవి పరిజ్ఞానార్ధమై ఇయ్యబడెడు పద్యాంశమూల పేర్లు

కింవదంతీ జనశృతిః

కింవదంతీ = సత్యము, అసత్యము కాని యోకానొక వాదము. ఏమి ఏమి అని పరస్పరము చెప్పికొందురు

జనశృతిః = జనుల వలన వినబడుట, జనుల చేత వినబడునది

ఇవి రెండు లోకవాదము పేర్లు

వార్తాప్రవత్తిర్వృత్తాన్త ఉదంతః స్యాత్

వార్తా = లోకము యొక్క నడత దీని యందు కలదు

ప్రవృత్తిః = ప్రవర్తించునది

వృత్తాన్తః = అనువర్తించి వచ్చునట్టి సమాప్తి కలిగినది

ఉదంతః = ఉత్పన్నమైన నిశ్చయము కలిగినట్టిది

ఇవి నాలుగు వృత్తాంతము పేర్లు

అథాహ్వయః

ఆఖ్యాహ్వే అభిదానం చ నామధేయం చ నామ చ

ఆహ్వయః = దీని చేత పిలువబడును

ఆఖ్యా  = దీని చేత బలుకబడును

ఆహ్వా =  దీని చేత బలుకబడును

నామదేయః, నామం = దీని చేత బలుకబడును కావున నామము

ఇవి నామదేయము పేర్లు

హూతి రాకార ణాహ్వానం

హూతిః, ఆహ్వానం  = దీనిచే పిలతురు కనుక ఆహ్వానము

ఆకారణం = దీని చేత పిలతురు

ఇవి మూడు పిలచుటకు పేర్లు

సంహూతి ర్బహుభిః కృతా

అనేకులు చేరి పిలచుట సంహూతి

ఇది బహుజనులు చేరి పిలచుట పేర్లు

వివాదో వ్యవహారః స్యాత్

వివాదః = వివిధమైన వాదము

వ్యవహారః = దీని చేత వ్యవహరింతురు

ఇవి ధనాది నిమిత్తమైన కలహము పేర్లు

ఉపన్యాసస్తు వాఙ్ముఖం

ఉపన్యాసః = ఉపన్యసించుట

వాఙ్ముఖం = వాక్కు యొక్క ప్రారంభము

ఇవి రెండు వాక్యారంభము పేర్లు

ఉపోద్ఘాతః ఉదాహారః

ఉపోద్ఘాతః = మిక్కిలి సమీపము నందెరుగజేయ బడునది

ఉదాహారః = ఎత్తి చెప్పబడునది

ఇవి ఉపన్యాసాది శబ్దములు

శపనం శపథః పుమాన్

శపనం, శపథః = ఆక్రోశించుట

శపథం అనగా మరి యొక అర్ధము దీనిచేత జనులు విశ్వసింతురు

ఇవి రెండును ఒట్టు పెట్టుకొనుట పేర్లు

ప్రశ్నో ఽ నుయోగః పృఛ్ఛా చ

ప్రశ్నః, పృచ్ఛాః= ఎరుగ గోరి యడుగుట ప్రశ్నము

ఇవి అర్ధము నెరుగుటకై అడుగునది

ప్రతి వాక్యోత్తరే సమే

ప్రతివాక్యం = అడిగినందులకు బదులు చెప్పునది ప్రతి వాక్యము

ఉత్తరం = అడిగిన శంకను దీని చేత దాటవేతురు

ఇవి అడిగిన వాటికి జవాబు చెప్పుటకు పేర్లు

మిథ్యాభియోగో భ్యాఖ్యానం

మిథ్యాభియోగః = అసత్యమైన అభియోగము

అభ్యాఖ్యానం = లేనిపోనిదాని నారోపించి పలుకుట

ఇవి మిథ్యా వివాదము పేర్లు

అథ మిథ్యాభిశంసనం

అభిశాపః

మిథ్యాభిశంసనం = అసత్యమైన నిందను జెప్పుట

అభిశాపః = నిందను జెప్పి యాక్రోశించునది

ఇవి లేనిపోనిదాని నారోపించి చెప్పుటకు పేర్లు

ప్రణాదస్తు శబ్ద స్స్యాదనురాగజః

ప్రణాదః = ప్రకృష్టముగా పలుకుట

ఇది అనురాగము వలన పుట్టిన శబ్దము పేరు

యశః కీర్తిస్సమజ్ఞా చ

యశః = అన్ని దిక్కులకును వ్యాపించునది

కేర్తిః = కీర్తింపబడునది

సమజ్ఞా = దీని చేత పురుషుడు లెస్సగా నెరుంగబడును

ఇవి మూడు కీర్తి పేర్లు

స్తవః స్తోత్రం స్తుతిః ర్నుతిః

స్తవము, స్తోత్రము, స్తుతి = దీని చేత స్తోత్రము చేయబడును

నుతిః = దీని చేత నుతించ బడుదురు

ఇవి నాలుగు స్తోత్రము పేర్లు

ఆమ్రేడితం ద్విస్త్రిరుక్తం

ఆమ్రేడితం = అనేక మార్లు పలుకబడునది

సంతోషసంభ్రమముల చేత రెండు మూడు మార్లు పలుక బడిన శబ్దము పేరు

 

ఉచ్చైర్ఘుష్టం తు ఘోషణా

ఉచ్చైర్ఘుష్టం = బెట్టుగా పలుకబడునది

ఘోషణా = పలుకబడునది

ఇవి బెట్టుగా పలుకుట పేర్లు

కాకుః  స్త్రియాం వికారో య శ్శోకభీత్యాది భిర్ధ్వనే

కాకుః = కుత్సితముగా పలుకబడునది

ఇది శోక భయాదుల చేతనైన ధ్వని యొక్క వికారము పేరు

అవర్ణాక్షేప నిర్వాద పరీవా దాపవాదవత్

ఉపక్రోశో జుగుప్సా చ కుత్సా నిన్డా చ గర్హణే

అవర్ణా = వర్ణమనగా స్తుతి అది కాని విరుద్ధ స్తుతి అవర్ణము

ఆక్షేపః = ఆక్షేపించుట

నిర్వాదః, పరీవాదః, అపవాదః = వాదము వలన  నిష్క్రాంతమైనది

ఉపక్రోశః = అంతటా ఆక్రోశించుట

జుగుప్సా = రోత కల్గుట

కుత్సాః = నిందించుట

నిందః = నిందించుట

గర్హణం = గర్హించుట

ఇవి పదిన్ని నిందించుట పేర్లు

పారుష్య  మతివాద స్స్యాత్

పారుశ్యము = అప్రియ వచనము

అతివాదః = వాదము నతిక్రమించి పలుకుట

ఇవి అప్రియముగా పలుకుటకు పేర్లు

భర్త్సనం త్వపకారగీః

భర్త్సనం = దీని చేత బెదరింపబడును

పరులకు భయము పుట్టించుటకు పలికెడు వాక్కు పేరు

యస్స నిన్ద ఉపాలమ్భస్తత్రస్యా త్పరిభాషణం

ఉపాలమ్భము = దుర్వాక్యమును పలుకుట ఉపాలంభము

ఇది గుణావిష్కరణ పూర్వకమనియు, నిందాపూర్వకమనియు రెండు రకములు

ఉన్నత కులమున బుట్టిన నీకు ఈ కార్యము యుక్తమా అనునది గుణావిష్కరణ పూర్వకము

వ్యభిచారిణీ పుత్రునికి చేయరాణి పని గలదే యనుట నిందా పూర్వకము

ఇది నిందతో కూడిన దుర్వాక్యమునకు పేరు

తత్ర త్యాక్షారణా యస్స్యాదాక్రోశో మైథునం ప్రతి

త్యాక్షారణా = అంతటా వ్యాపించునది

ఇది మైధునము గురించి ఘోషించుట పేరు

స్యాదా భాషణ మాలాపః

ఆభాషణం = అంతటా సంభాషించుట ఆభాషణము

ఆలాపము = లెస్సగా పలుకుట ఆలాపము

ఇవి సంభాషణము పేర్లు

ప్రలాపో  ఽనర్ధకం వచః

ప్రలాపః = మిక్కిలి పలుకుట

ఇది ప్రయోజనము లేని మాట పేరు

అనులాపో ముహుర్భాషా

అనులాపః = చెప్పిన వెనుక మరల చెప్పుట

ఇది పలుమారు పలుకుట పేరు

విలాపః పరిదేవనం

విలాపః = విలపించుట

పరిదేవనం = దుఃఖించి పలుకుట

ఇవి దుఃఖముతో పలుకు వాక్కు పేర్లు

విప్రలాపో విరోధోక్తిః

విప్రలాపః = విరుద్ధమైన ప్రలాపము

ఇది విరోధముతో పలుకుట పేరు

సంలాపో భాషణం మిథః

సల్లాపః = మంచి భాషణము

ఇది ప్రేతి చేత భాషించుటకు పేరు

సుప్రలాప స్సువచనం

సుప్రలాపః = లెస్సగా పలుకుట

సువచనం = మంచి మాట

ఇవి పరిశుద్ధమైన మాటకు పేర్లు

అపలాపస్తు నిహ్నవః

అపలాపః = అపలపించునది

నిహ్నవః = దీని చేత మోసపుచ్చబడును

ఇవి మోసపు పలుకులకు పేర్లు

సందేశవాగ్వాచికం స్యాత్

‌సందేశః = ఊకరి చేత చెప్పబడు అర్ధము, ఆ వాక్కు

వాచికం = సందిష్టార్ధమైన వాక్కు, వాక్కులు దీని యందు గలవు

ఇవి చెప్పి పంపు మాట పేర్లు

వాగ్భేదాస్తు త్రిషూత్తరే

ఈ పైన చెప్పిన శబ్దములన్నియూ 3 లింగముల యందును వర్తించును

రుశతీ వాగ కల్యాణీ

రుశతీ = శుభమును చేరుచునది, మనస్సును వ్యధ పెట్టునది

ఇది ఆశుభమైన వాక్కునకు పేరు

స్యా త్కల్యా తు శుభాత్మికా

కల్యా = ఎంచదగినది, క్రియలందు ఉచితమైనది
ఇది శుభమైన వాక్కునకు పేరు

అత్యర్ధమధురం సాంత్వం

అత్యర్ధమధురం = చెవులకు వినుటకు మిక్కిలి ఇంపైన పలుకు
సాంత్వం = ఊరడించు పలుకు
బుజ్జగించుటకు పేరు సాంత్వము

సంగతం హృదయఙ్గమం

సంగతం = మనస్సును లెస్సగా పొందునది
హృదయఙ్గమం = మనస్సును పొందునది

నిష్ఠురం పరుషమ్

నిష్ఠురం = తీక్ష్ణమైయుండునది
పరుషం = పలికెడు వానిని పూర్ణముగా చేయునది
ఇవి కఠినమైన వాక్కునకు పేర్లు

గ్రామ్య మశ్లీలమ్

గ్రామ్యం = గ్రామమునందు పుట్టినది
అశ్లీలము = ఒప్పిదము లేనిది అశ్లీలము
ఇవి పామరజనులాడెడు పలుకులకు పేర్లు

సూనృతం ప్రియే, సత్యే

సూనృతం = దీని చేత లెస్సగా నాడుదురు, మంచి వీర్యము గలది
ఇది ఇష్టమును, సత్యమును అయిన మాటకు పేరు

అథ సంకుల క్లిష్టే పరస్పర పరాహతే

సంకుల క్లిష్ట శబ్దములు పూర్వోత్తర విరుద్ధమైన వాక్కు పేర్లు. దీని చేత జడులువుదురు.
క్లిష్టం = దీని చేత క్లేశము నొందుదురు
ఇవి విరుద్ధార్ధము గల మాట పేర్లు

లుప్తవర్ణపదం గ్రస్తం

గ్రస్తం = దీని చేత వర్ణములు గాని, పదములు కాని మింగబడును 
వర్ణము గాని పదము గాని లోపించుటకు పేరు

నిరస్తం త్వరితోదితం

నిరస్తం = త్వర చేత ప్రేరేపింపబడినది
ఇది త్వరగా చెప్పు మాటకు పేరు

అమ్భూకృతం సనిష్ఠేవం

అంబూకృతం = తుంపురులతో కూడుట వలన జలప్రాయము చేయబడినది.
సనిష్టేవం = తుంపురులతో కూడినది
ఇవి తుంపురులతో కూడిన వాక్కు పేరు

అబద్ధం స్యా దనర్ధకం

అబద్ధం = దీనియందు హృదయం నిలువబడదు
అనర్ధకం = దీనియందు సముదాయార్ధము లేదు
ఇవి సముదాయార్ధము లేని మాట పేర్లు

అనక్షర మవాచ్యం స్యాత్

అనక్షరం = కుత్సితమైన అక్షరములు కలిగినది
అవాచ్యం = పలుక యోగ్యము కానిది
ఉచ్చరించరాని తిట్టు పేర్లు

ఆహతం తు మృషార్ధకమ్

ఆహతం = ప్రమాణాంతరము చేత బాధింప బడునది
మృషార్ధకం = అసత్యమైన అర్ధము గలది
ఇవి అత్యంత సంభావితమైన అర్ధము గల వాక్యము పేర్లు

సోల్లుణ్ఠనం తు సోత్ప్రాసం

సోల్లుణ్ఠనం = దెప్పుటతో కూడినది,
సోత్ప్రాసనం = ఎగతాళితో కూడినది
ఇవి పరిహాసముతో కూడిన మాట పేర్లు

మణితం రతి కూజితం

మణితం = కేక వేయబడినది
రతికూజితం = సురతము వేళ కేక
ఇవి రెండు రతి కూజితము పేర్లు

అథ మ్లిష్ట మవిస్పష్టం

అమ్లిష్టం = స్పష్టముగా పలుకబడనిది
అవిస్పష్టం = స్పష్టము కానిది
ఇవి ప్రకటము కాని మాట పేర్లు

వితథం త్వనృతం వచః

వితథం = తథమనగా సత్యము వితథమనగా సత్యము కానిది
అనృతం = సత్యము కానిది
ఇవి రెండు అనృత వాక్కు పేర్లు

సత్యం తథ్య మృతం సమ్యగమూని త్రిషు తద్వతి

సత్యం = సత్పురుషులయందు పుట్టినది
తథ్యం = ఆ ప్రకారంగా మంచిది 
ఋతం = హృదయమును పొందునది
సమ్యక్ = అర్థముతో కూడ సంగతమై యుండునది
ఇవి సత్యమైన వాటి పేర్లు

దీనితో వాగ్వర్గము సుసంపన్నము. తరువాత శబ్దాది వర్గము.